Pradawna mowa – język magii, a także język, którym dawniej posługiwały się wszystkie stworzenia w Alagaësii. Obecnie na co dzień posługują się nim jedynie elfy, a zna go również część ludzi i krasnoludów, głównie władający magią oraz uczeni.
Historia
Wczesne użytkowanie
Geneza pradawnej mowy jest nieznana; wiadomo jedynie, iż był to rodzimy język rasy znanej jako Szary Lud, zamieszkującej Alagaësię wiele tysięcy lat przed czasami Eragona. Wówczas pradawna mowa nie miała żadnego związku z magią.
Powiązanie pradawnej mowy z magią
W czasach Szarego Ludu, do manipulowania energią wystarczyła umiejętność wyczuwania magii umysłem oraz pragnienie i siła jej wykorzystania, co zresztą musi umieć każdy mag. Poza tym nie było żadnych ograniczeń w jej stosowaniu, co prowadziło do wielu wypadków. Po incydencie, który omal nie zniszczył wszystkich żywych organizmów na całym świecie, Szary Lud postanowił zebrać wszystkie siły i rzucić największe zaklęcie w dziejach świata, odmieniające naturę magii. Od tej pory ich język, pradawna mowa, mógł kontrolować i ograniczać skutki zaklęcia. Ponadto obdarzyli ją kilkoma właściwościami, nadając jej współcześnie znaną strukturę:
- każdemu obiektowi przyporządkowano odpowiadający jej wyraz, który stał się jej prawdziwym imieniem,
- ponieważ określa ona prawdziwą naturę rzeczy, w pradawnej mowie nie da się kłamać (elfy do perfekcji opanowały sztukę naginania tego ograniczenia, sprawnie manipulując słowem),
- pod warunkiem władania nią werbalnie, magia stała się zależna od wypowiedzianych słów, a nie od myśli (możliwe jest rzucenie zaklęcia jedynie w myślach, jest to jednak bardzo ryzykowne i niezalecane).
Nie wiadomo, w jaki sposób Szary Lud dokonał swojego przełomowego czynu. Nieliczne przetrwałe rękopisy głoszą, że po rzuceniu zaklęcia prawdopodobnie stracił swą moc, opuścił swe miasta i odszedł w zapomnienie lub połączył się z innymi rasami.
Struktura języka
|
Ten artykuł to tylko stub i wymaga rozbudowy bądź uporządkowania. |
Sposoby zapisu
Osobny artykuł: Liduen Kvaedhí
Pradawną mowę można zapisywać dowolnym funkcjonującym alfabetem. Jednak jej główną metodą zapisu jest poetyckie pismo elfów Liduen Kvaedhí. Zapisane w tym piśmie symbole reprezentujące określone wyrazy zdobią elfickie przedmioty osobiste, dzieła oraz insygnia; do bardziej znanych należą miecze Smoczych Jeźdźców, z których każdy ma na pochwie wytłoczony symbol reprezentujący jego imię, czy pierścień Aren, noszący symbol yawë i stanowiący dar dla największych przyjaciół elfów.
Słownik
Wyrazy
| Pradawna mowa | Język polski |
|---|---|
| abr | z |
| ach | robić, wykonywać |
| adurna | woda |
| äenora | szeroki |
| agaetí | święto |
| aí | angielski przedimek "a", nieposiadający odpowiednika w języku polskim |
| Aiedail | Gwiazda Zaranna |
| älfa | elf |
| älfr | on |
| älfrs | jego |
| älfrinn | ona |
| älfrinns | jej |
| andlát | śmierć |
| aptr | z powrotem; zawracać |
| arget | srebro |
| Argetlam | Srebrna Dłoń (Smoczy Jeździec) |
| Arucane | Wieczny Ogień, Żywy Ogień |
| atra | oby |
| beor | niedźwiedź |
| Beorn | niedźwiedź jaskiniowy |
| bjart | lśniący |
| Bjartskular | Jasnołuska (honorowy przydomek smoków, np. Saphiry) |
| blaka | poruszać, trzepotać |
| blödh | krew |
| Blödhgarm | Krwawy Wilk |
| blödhren | przysięga krwi |
| blöthr | stój |
| böetk/boetq | szeroki |
| böllr | okrągły przedmiot, kula |
| brakka | zmniejszyć |
| breoal | rodzina, ród |
| brisingr | ogień |
| brun | brew |
| brunhvitr | białobrewy |
| burthr | narodziny |
| burthro | narodzony (forma przeszła narodzin) |
| celöbra | honor |
| celöbreya | honory |
| Dagshelgr | Święty Dzień |
| dag | dzień |
| datia | mgła |
| dauth | śmierć |
| dauthleikr | śmiertelny |
| deloi | ziemia |
| delois | roślina o zielonych liściach i fioletowych kwiatach |
| deyja | umrzeć |
| domia | władza |
| dras | miasto |
| draumr | sen |
| drathr | ciągnąć |
| Dröttning | królowa |
| Dröttningu | księżniczka (wg Aryi jest to niedokładne tłumaczenie) |
| du | angielski rodzajnik "the", nieposiadający odpowiednika w języku polskim |
| dunei | miłość |
| dvergr | krasnolud (lm. dvergar) |
| ebrithil | mistrz (lm. ebrithilar) |
| einradhin | roztrzygnięty |
| Edoc'sil | niezdobyty |
| edur | rozgłos |
| eitha | iść, opuszczać |
| ekar | dębowy |
| eka | ja, moje |
| Elda | bezpłciowy przydomek osoby cieszącej się ogromnym szacunkiem |
| eldrvarya | płonący |
| eld hórnya | słuchacze |
| eld jeirda | unicestwiacz |
| eld moi | zmieniacz |
| Eldunarí | serce serc |
| elrun | dzięki |
| elrun ono | dziękuję ci |
| entha | stały, nieruchomy |
| eom | do |
| ero | był |
| er | jest |
| esterni | dobry los |
| ethgri | powoływać się |
| evarínya | gwiazdy |
| eyddr | opróżniać |
| eyreya | uszy |
| fairth | obraz sporządzany za pomocą magii |
| flauga | latać |
| frá | z (jak w: skąd) |
| fram | przód, naprzód |
| fricai | przyjaciel (lm. fricaya) |
| fells | góry |
| fethr | pióro |
| fethrblaka | ptak (dosłownie: poruszający piórami) |
| Finiarel | przydomek dla młodego, obiecującego mężczyzny lub ucznia |
| freohr | śmierć |
| fyrn | wojna |
| finna | znaleźć |
| gala | śpiewać, krzyczeć, wrzeszczeć itp. |
| gánga | idź, jedź |
| garjzla | światło |
| garm | wilk |
| gata | ścieżka, droga |
| gath | jednoczyć |
| gedwëy | lśniący |
| gëuloth | tępić |
| grind | brama |
| gülia | szczęście, powodzenie |
| hórna | słyszeć, słuchać |
| haldthin | bieluń dziędzierzawa |
| haina | ranić |
| heill | uzdrawiać |
| Helgrind | Wrota Śmierci |
| hethr | ma (jako czasownik "mieć" w trzeciej osobie) |
| hjarta | serce |
| hlaupa | biegnij |
| hljödhr | cichy |
| hugin | myśl, wiedza |
| huildr | zatrzymać |
| hvass | ostry |
| hvitr | biały |
| hvitra | pobielać |
| iet | mój (nieformalnie) |
| ietya | nasz |
| ignasia | dłoń |
| ilia | szczęśliwy |
| ilian | szczęście |
| ilumëo | prawda |
| islingr | niosący światło/oświetlacz |
| istalri | płomień |
| ithring | wolność |
| já | tak |
| jierda | pęknij, złam się, uderz |
| kalfya | łydki |
| kausta | przyjdź |
| knifr | nóż |
| kverst | tnij |
| kvetha | pozdrowienia |
| kveykva | błyskawica |
| kvaedhi | pismo |
| kvistr | gałąź |
| kodthr | złapać |
| kόpa | patrzeć, wizja |
| kona | kobieta |
| könungr | król |
| kuldr | złoto |
| kyn | rodzaj (np. rodzaj ludzki jako rasa, itp.) |
| ládrin | otwierać |
| lam | ręka |
| laufsbläd | liść (lm. laufsblädar) |
| lethr | skóra |
| Lethrblaka | dorosła forma Ra'zaca (dosłownie "poruszający skórą"); nietoperz |
| letta | stój (jako rozkaz) |
| liduen | poetycki |
| Liduen Kvaedhí | pismo poetyckie używane przez elfy do zapisu pradawnej mowy |
| líf | życie |
| lífa | żyć |
| lífs | życia (dopełniacz słowa "życie") |
| líjotsa | światło |
| losna | uwalniać |
| lyftha | unosić |
| ma'mor | odblokować |
| maela | cicho |
| malthinae | związać |
| manin | pamięć |
| melthna | roztapiać |
| moi | zmiana |
| mor'amr | otwierać |
| mor'ranr | pokój |
| nagz | koc |
| naina | rozjaśnić |
| nalgask | mieszanina pszczelego wosku i olejku z orzechów laskowych służąca do nawilżania skóry |
| Nángoröth | jałowy |
| néiat | nie |
| neo | nie |
| nosu | nas |
| nuanen | piękny |
| ono | ty |
| onr | twoje/wasze |
| oro | strzała (lm. orya) |
| orono | lub |
| orúm | wąż |
| pömnuria | mój (formalnie) |
| rakr | mgła |
| ramr | silny |
| raudhr | czerwony |
| rauthr | niefortunne |
| reisa | podnieść |
| ren | przysięga |
| reona | żniwiarz |
| rïsa | podnieść |
| seithr | wiedźma |
| sé | oby |
| sem | że |
| Shelg | święcić |
| Shur'tugal | Smoczy Jeździec (lm. Shur'tugalar) |
| Silbena | westchnienie |
| sitja | siedzieć |
| sja | patrzeć |
| skölir | ochrona (lm. skoliar) |
| sköliro | chroniony |
| skul | łuski (lm. skular) |
| skulblaka | smok, dosłownie: poruszający łuskami |
| solus | słońce |
| sundavrblaka | Bestia, dosłownie: poruszający cieniem |
| slytha | sen |
| snalglí | wielki ślimak |
| stenr | kamień |
| stydja | pozostawać |
| sundavar | cienie |
| sverd | miecz (lm. sverdar) |
| sving | zakręcać |
| Svit-kona | przydomek dla elfki obdarzonej wielką mądrością |
| taka | dawać |
| tauthr | podążać |
| taune | brać |
| thelduin | rządzić, panować |
| thorna | te, ci |
| thornessa | to/ta/ten |
| thringa | deszcz |
| thrysta | zgniatać, ściskać |
| thverr | pokrzyżować<ref name="weryfikacja"</ref> |
| togira | kaleka |
| treavam | drzewo |
| un | i |
| unin | w |
| undir | pod |
| vaeta | nadzieja |
| vandr-fodhr | źle oznakowany |
| vanta | brak, potrzeba |
| vanyali | magia (krasnoludy określają tym słowem elfy) |
| varda | strzec |
| Varden | Strażnicy |
| vardo | strzeżony |
| vel | łatwo |
| ven | znak |
| vindr | powietrze, wiatr |
| vinr | przyjaciel |
| Vinr-Alfakyn | przyjaciel elfów |
| vodhr | przydomek dla szanowanego mężczyzny |
| vöndr | cienki, prosty patyk |
| vollar | równiny, pola |
| Vor | przydomek dla mężczyzny, bliskiego przyjaciela |
| vrangr | kręty |
| welden | las |
| wilae | wola (jako zapytanie o zamiary, np. w zdaniu "Czy zamierzasz tam być?") |
| wiol | dla |
| waíse | być |
| weohnata | wola (jako wyrażenie zamiaru, np. "Będzie jak chcesz, Aryo.") |
| wyrda | los |
| Wyrdfell | elficka nazwa dla Zaprzysiężonych |
| yawë | więź zaufania |
| zar'roc | nieszczęście |
Wyrażenia
| Pradawna mowa | Język polski |
|---|---|
| Agaetí Blödhren | Święto Przysięgi Krwi |
| Ach neo eitha orono ie wilae yauna onr lifa | Nie idź albo zabiorę twe życie. |
| Aí varden abr du Shur'tugalar gata vanta. | Jeden z Jeźdźców prosi o otwarcie przejścia. |
| älfr ach thornessa | On robi to |
| älfrinn ero aí koma ramrsja | Była. |
| Atra du evarínya ono varda, Däthedr-vodhr. | Niechaj gwiazdy czuwają nad tobą. czcigodny Däthedrze. |
| Atra esterní ono thelduin, Eragon Shur'tugal. | Niechaj sprzyja ci szczęście, Eragonie Smoczy Jeźdźcze. |
| Atra esterní ono thelduin/Mor'ranr lífa unin hjarta onr/Un du evarínya ono varda. | Niechaj sprzyja ci szczęście/ pokój zamieszka w sercu/ a gwiazdy cię strzegą. (elfickie pozdrowienie) |
| Atra gülai un ilian tauthr ono un atra ono waíse skölir frá rauthr. | Niechaj dobry los i szczęście stale ci sprzyjają i bądź ochroną od złego. |
| Atra gülai un ilian tauthr ono un atra ono waíse sköliro frá rauthr. | Niechaj dobry los i szczęście stale ci sprzyjają i bądź chroniona od złego. |
| Atra nosu waíse vardo fra eld hórnya. | Obyśmy byli chronieni przed wszystkimi. |
| Boetq istrali! | Szeroki ogień! |
| Brakka du vanyalí sem huildar Saphira un eka! | Osłab magię, która przytrzymuje Saphirę i mnie! |
| Brisingr, iet tauthr. | Ogniu, podążaj za mną. |
| Brisingr raudhr! | Czerwony ogień! |
| Deloi moi! | Ziemio, zmień się! |
| Deloi sharjalví! | Ziemio, rusz się! |
| Domia abr Wyrda | Władza losu (książka) |
| Draumr kópa | senna wizja |
| Du deloi lunaea. | gładka ziemia/grunt. |
| Du Fells Nángoröth | Góry Jałowe |
| Du Fyrn Skulblaka | wojna pomiędzy elfami i smokami |
| Du grind huildr! | Zatrzymać bramę! |
| Du Namar Auroboda. | Odebranie Imion |
| Du Silbena Datia | Mgły westchnień" (pieśń) |
| Du Súndavar Freohr | Śmierć Cieniom |
| Du Völlar Eldrvarya | Płonące Równiny |
| Du Vrangr Gata | Kręta Ścieżka |
| Du Weldenvarden | Las, który strzeże/Strzegący las |
| Eka eddyr aí Shur'tugal... Shur'tugal... Argetlam. | Jestem Smoczym Jeźdźcem... Smoczym Jeźdźcem... Srebrną Ręką. |
| Eka aí fricai un Shur'tugal! | Jestem Jeźdźcem i przyjacielem! |
| Eldhrimmer O Loivissa nuanen, dautr abr deloi/Eldhrimmer nen ono weohnataí medh solus un thringa/Eldhrimmer un fortha onr fëon var/Wiol allr sjon. | Rośnij, o piękna Loivisso, córo ziemi/Rośnij, jak to byś czyniła w śłońcu i w deszczu/Rośnij i wydaj z siebie wiosenny kwiat/by wszyscy go ujrzeli. |
| Eyddr eyreya onr! | Opróżnij swe uszy! |
| Fethrblaka, eka weohnata néiat haina ono. Blaka eom let lam. | Ptaku, nie zrobię ci krzywdy. Siądź mi na dłoni. |
| Fricai Andlát | przyjaciel śmierci (trujący grzyb) |
| Fricai onr eka eddyr. | Jestem twym przyjacielem. |
| Gala O Wyrda brunhvitr/Abr Berundal vandr-fodhr/Burthro lausblädar eja undir/Eom kona dauthleikr... | Śpiewaj, sędziwy Losie/o nieszczęsnym Berundalu/zrodzonym pod liśćmi dębu/z kobiety śmiertelnej... |
| Ganga aptr | Cofać się. |
| Ganga fram | Iść naprzód. |
| Garjzla, letta! | Światło, zgaśnij! |
| Gath sem oro un lam iet | Złącz tę strzałę z moją ręką! |
| Gath un reisa du rakr! | Połącz i podnieś się mgło! |
| Gedwëy ignasia | lśniąca dłoń |
| Gëuloth du knífr! | Stęp nóż! |
| Jierda theirra kalfis! | Połam im łydki! |
| Kuldr, rïsa lam iet un malthinae unin böllr. | Złoto, wznieś się do mej dłoni i zwiąż w kulę. |
| Kvetha Fricai | Bądź pozdrowiony, przyjacielu. |
| Letta orya thorna! | Zatrzymaj te strzały! |
| Liduen Kvaedhí | Pismo poetyckie |
| Losna kalfya iet | Uwolnij moje łydki. |
| Manin! Wyrda! Hugin! | Pamięć! Los! Myśl! |
| Moi stenr! | Kamieniu, zmień się! |
| Nagz reisa! | Kocu, unieś się! |
| Nen ono weohnata, Arya Dröttningu. | Jak sobie życzysz, księżniczko Aryo. |
| Osthato Chetowä | Mędrzec w Smutku Pogrążony |
| Reisa du adurna. | Podnieś się wodo. |
| Ristvak'baen | miejsce smutku |
| Sé mor'ranr ono finna | Obyś odnalazł spokój. |
| Sé onr sverdar sitja hvass! | Oby wasze miecze pozostały ostre! |
| Sé orúm thornessa hávr sharjalví lífs. | Oby ten wąż poruszał się jak za życia. |
| Skölir nosu fra brisingr! | Osłoń nas przed ogniem! |
| Skulblaka, eka celöbra ono un malabra ono un onr Shur'tugal né haina. Atra nosu waíse fricai. | Smoku, darzę cię szacunkiem i nie mam złych zamiarów wobec ciebie i twego Jeźdźca. Zostańmy przyjaciółmi. |
| Stenr reisa! | Unieś się kamieniu! |
| Stenr, rïsa! | Kamieniu, podnieś się! |
| Stydja unin mor'ranr, Hrothgar Könungr. | Spoczywaj w pokoju, królu Hrothgarze. |
| Thorta du ilumëo! | Mów prawdę! |
| Thrysta adurna | Zgnieć wodę. |
| Thrysta deloi | Zgnieć ziemię. |
| Thrysta vindr | Zgnieć powietrze. |
| Thverr stenr un atra eka hórna! | Przeniknij kamień i pozwól mi słyszeć! |
| Togira Ikonoka | Kaleka uzdrowiony |
| Tuatha du orothrim | Wyciszenie mądrości głupca (poziom szkolenia Jeźdźców) |
| Vel eïnradhin iet ai Shur'tugal. | Daję słowo Jeźdźca. |
| Vinr Älfakyn | Przyjaciel elfów |
| Waíse heill! | Bądź uzdrowiony! |
| Waíse néiat | Szczeźnij (przestań istnieć) |
| Wiol ono. | Dla Ciebie. |
| Wiol pömnuria ilian. | Dla mego szczęścia |